Jakie ciśnienie w układzie zamkniętym CO? Poradnik dla domowych instalacji grzewczych

Prawidłowe ciśnienie w układzie zamkniętym CO w domu jednorodzinnym wynosi zwykle 1,2-1,5 bar na zimnej instalacji. Podczas grzania rośnie o 0,2-0,5 bar, do ok. 1,5-2,0 bar. Powyżej ok. 2,5 bar może zadziałać zawór bezpieczeństwa, a poniżej ok. 0,5-0,8 bar wiele kotłów wyłącza się z błędem. Dokładną wartość ciśnienia wyznacza wysokość instalacji (ilość pięter w domu ma wpływ na tzw. „wysokość słupa cieczy” a tym samym na ciśnienie odczytywane na zegarze w kotłowni).

Jakie ciśnienie w instalacji CO? Tabela wartości

Wartości w tabeli dotyczą typowych domowych instalacji. Jeśli instrukcja kotła, pompy ciepła lub innego źródła zasilania podaje inne wartości, pierwszeństwo ma instrukcja.

Ciśnienie w Państwa instalacji ciągle spada? Lokalizujemy wycieki z instalacji CO metodami nieinwazyjnymi w Wielkopolsce, Lubuskiem i na Pomorzu Środkowym (bazy w Poznaniu i Koszalinie). Zapraszamy do kontaktu: tel. 665 245 041.

Co to jest ciśnienie w układzie zamkniętym CO?

W układzie zamkniętym woda krąży w instalacji odciętej od powietrza, a przyrost jej objętości przy grzaniu przejmuje przeponowe naczynie wzbiorcze. Nadciśnienie chroni instalację przed dostawaniem się powietrza, a wodę trzeba uzupełniać tylko sporadycznie. Taki układ stosuje się przy kotłach gazowych, olejowych i elektrycznych, pompach ciepła oraz przy części kotłów na paliwo stałe.

Manometr pokazuje nadciśnienie, czyli nadwyżkę ponad ciśnienie atmosferyczne. Składa się na nie ciśnienie słupa wody w instalacji (10 m wysokości to ok. 1 bar) oraz zapas, dzięki któremu w najwyżej położonym grzejniku woda nadal jest pod ciśnieniem i nie zasysa powietrza. Ciśnienie statyczne to wartość przy wyłączonej pompie obiegowej, a ciśnienie robocze to wartość podczas pracy instalacji.

Warto również zauważyć, że ciśnienie w układzie może wzrastać wraz ze wzrostem temperatury i maleć wraz z wyłączeniem kotła.

W związku z powyższym odczyty warto porównywać zawsze w tych samych warunkach, najlepiej na zimnej instalacji.

Optymalne ciśnienie w układzie zamkniętym CO

Ciśnienie na zimnej instalacji musi być na tyle wysokie, żeby woda wypełniała najwyżej położony grzejnik. Zależy więc przede wszystkim od wysokości instalacji, mierzonej od miejsca podłączenia naczynia przeponowego (w kotłach wiszących naczynie jest w kotle) do najwyższego punktu instalacji. Każde 10 m wysokości to ok. 1 bar.

Prawidłowe ciśnienie w instalacji grzewczej powinno wynosić około 1,2 do 1,5 bar podczas napełniania (na zimnej instalacji). Niezbędne jest, aby ciśnienie nie spadało poniżej minimalnego poziomu około 0,7 bara, ponieważ poniżej tego ciśnienia część kotłów wyłączy się samoczynnie.

Maksymalne dopuszczalne ciśnienie w instalacji CO wynosi 2,5-3,0 bary. Przekroczenie tego zakresu może prowadzić do uszkodzeń elementów systemu lub zadziałania zaworu bezpieczeństwa, dlatego tak ważna jest regularna kontrola ciśnienia oraz monitorowanie wahania ciśnienia.

Ile barów powinno być na piecu gazowym?

Na kotle gazowym, jednofunkcyjnym i dwufunkcyjnym, manometr powinien pokazywać zwykle 1,2-1,5 bar, gdy kocioł nie grzeje, i do ok. 2,0 bar podczas grzania. Na tarczy wielu manometrów zaznaczono zielone pole. Kotły z wyświetlaczem przy zbyt niskim ciśnieniu blokują się i pokazują kod błędu. Odczyt najlepiej robić zawsze o tej samej porze, np. rano przed rozpoczęciem grzania.

Czujnik ciśnienia w kotle również może się zepsuć i pokazywać błędną wartość, dlatego warto mieć w kotłowni niezależny manometr tarczowy, który pozwala sprawdzić wskazanie kotła.

Ciśnienie wody w kranie to inna instalacja niż obieg CO, nawet jeśli obie obsługuje ten sam kocioł dwufunkcyjny. O ciśnieniu wody użytkowej piszemy w poradniku jak zwiększyć ciśnienie wody w instalacji domowej.

Jakie ciśnienie w instalacji z pompą ciepła?

W instalacji z pompą ciepła obowiązują te same zasady co przy kotle gazowym: ciśnienie zależy od wysokości instalacji, a podczas pracy nie powinno przekraczać ok. 2 bar. Na zimno to zwykle 1,2-1,5 bar, a minimalną wartość podaje instrukcja pompy. Instalacje z pompą ciepła mają często dużą pojemność wodną (podłogówka, bufor, zasobnik), więc naczynie przeponowe musi być odpowiednio duże. Za małe naczynie objawia się dużymi wahaniami ciśnienia między pracą a postojem.

Ponadto nie należy mylić ciśnienia w instalacji CO z ciśnieniem czynnika chłodniczego w obiegu pompy. To drugie wynosi od kilku do kilkudziesięciu barów i sprawdza je wyłącznie serwis pompy ciepła.

Jakie ciśnienie przy kotle na pellet lub ekogroszek w układzie zamkniętym?

Kocioł na paliwo stałe może zasilać instalację zamkniętą z naczyniem przeponowym tylko wtedy, gdy ma moc do 300 kW i urządzenie do odprowadzania nadmiaru ciepła, np. wężownicę chłodząco-zabezpieczającą albo zbiornik akumulacyjno-buforowy. Wynika to z § 133 ust. 7 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Taką pracę musi też dopuszczać producent kotła.

Ciśnienie na zimno ustala się tak samo jak przy kotle gazowym. Różnica dotyczy górnej granicy: maksymalne ciśnienie robocze kotłów na paliwo stałe i kominków z płaszczem wodnym bywa niższe niż 3 bar, np. 1,5 lub 2,5 bar. Zawór bezpieczeństwa dobiera się więc do wartości z tabliczki znamionowej kotła.

Jakie ciśnienie w instalacji CO w bloku?

W bloku zasilanym z węzła cieplnego ciśnienie w instalacji utrzymuje administrator lub dostawca ciepła. Na dolnych kondygnacjach jest ono wyższe niż na górnych, bo zależy od wysokości słupa wody. Mieszkańcy zwykle nie mają manometru ani zaworu do dopuszczania wody i nie powinni niczego regulować samodzielnie. Jeśli grzejnik jest zimny u góry albo w pionie słychać szum powietrza, warto zgłosić to administracji. Inaczej jest w mieszkaniu z własnym kotłem gazowym: tam obowiązują wartości z tabeli jak w domu. Więcej o awariach w budynkach wielorodzinnych piszemy w artykule wycieki wody w bloku mieszkalnym.

Dopuszczalny spadek ciśnienia w instalacji CO: kiedy to już wyciek?

Porównywać należy wyłącznie odczyty wykonane w tych samych warunkach, najlepiej na zimnej instalacji. Różnica między instalacją zimną a rozgrzaną nie jest spadkiem ciśnienia, tylko efektem zmiany objętości wody na skutek jej rozgrzewania (woda się rozszerza).

• Normalne: wahania o 0,2-0,5 bar między pracą a postojem kotła, które po wystygnięciu wracają do wartości wyjściowej.
• Normalne: jednorazowy spadek o ok. 0,1-0,3 bar po odpowietrzeniu grzejników lub w pierwszych tygodniach po napełnieniu nowej instalacji, gdy z wody uwalnia się powietrze.
• Niepokojące: ciśnienie na zimno maleje z tygodnia na tydzień i wodę trzeba dolewać częściej niż raz lub dwa razy w sezonie.
• Alarmowe: spadek do zera w ciągu godzin lub kilku dni, mokre albo ciepłe miejsca na posadzce lub ścianie, biały nalot na złączkach, woda w lejku pod zaworem bezpieczeństwa.

Utrata ciśnienia wstępnego w naczyniu przeponowym może prowadzić do problemów z niestabilnym ciśnieniem, a jego wartość zależy od temperatury wody w obiegu.

Muszą Państwo regularnie dolewać wodę do instalacji CO?
Jeśli naczynie przeponowe i zawór bezpieczeństwa są sprawne, a ciśnienie nadal spada, przyczyną jest najczęściej wyciek w posadzce, ścianie lub podłogówce. Lokalizujemy takie nieszczelności bez zbędnego kucia: wykonujemy próbę ciśnieniową, badanie kamerą termowizyjną, a w razie potrzeby badanie gazem znacznikowym. Działamy w Wielkopolsce, Lubuskiem i na Pomorzu Środkowym.
tel. 665 245 041 · Cennik lokalizacji wycieków

Dlaczego niewielki spadek na manometrze to realny ubytek wody?

Rezerwę wody w instalacji zamkniętej przechowuje naczynie przeponowe i jest ona niewielka. W kotle wiszącym z naczyniem o pojemności ok. 8 l spadek ciśnienia z 1,5 do 1,0 bar oznacza ubytek zaledwie ok. 1,5 l wody (wyliczenie z prawa Boyle’a-Mariotte’a przy ciśnieniu wstępnym 0,75-1,0 bar). Gdy ciśnienie spadnie poniżej ciśnienia wstępnego naczynia, rezerwy już nie ma i każda kolejna strata wody powoduje szybki spadek do zera. Dlatego instalacja potrafi tracić ciśnienie powoli przez tygodnie, a potem nagle pokazać 0 bar.

Tak mały wyciek łatwo przeoczyć: w instalacjach o niewielkiej pojemności nawet powolne kapanie wyraźnie obniża ciśnienie, a woda często odparowuje, zanim pojawi się plama. Regularne dolewanie wody bez szukania przyczyny też szkodzi, bo każdy nowy litr wnosi tlen oraz związki wapnia i magnezu, które sprzyjają korozji i odkładaniu się kamienia w wymienniku kotła.

Jakie są przyczyny spadku ciśnienia w układzie zamkniętym CO?

Najczęstsze przyczyny to nieszczelne połączenia (śrubunki, zawory grzejnikowe, złączki), zawór bezpieczeństwa upuszczający wodę przy niesprawnym naczyniu przeponowym, przeciekający odpowietrznik automatyczny, nieszczelny wymiennik w kotle oraz perforacja rury w posadzce, ścianie lub podłogówce. W nowych instalacjach wycieki pojawiają się najczęściej na połączeniach (złączkach), a w starszych częściej wynikają z korozji, także w samym kotle. Metody szukania nieszczelności opisujemy w artykule jak zlokalizować wyciek w instalacji CO. Wyciek w ogrzewaniu podłogowym opisujemy osobno jak znaleźć wyciek w podłogówce.

Jak uzupełnić wodę i zwiększyć ciśnienie w układzie zamkniętym CO?

Wodę do instalacji zamkniętej uzupełnia się zazwyczaj zwykłą wodą z wodociągu przez zawór napełniający. Ciśnienie w wodociągu jest kilkukrotnie wyższe niż w instalacji CO, więc woda wpływa sama. Zazwyczaj wystarczy postępować według poniższego schematu:

1. Wyłączyć grzanie i odczekać, aż instalacja ostygnie. Zimna woda wpuszczona do mocno rozgrzanego wymiennika może spowodować naprężenia termiczne, a odczyt na zimno jest miarodajny.
2. Odczytać ciśnienie i ustalić wartość docelową (zwykle 1,2-1,5 bar).
3. Odszukać zawór napełniający. W kotłach dwufunkcyjnych jest zwykle pod kotłem (pokrętło, dźwignia lub zawór pod śrubokręt), w innych instalacjach na przewodzie łączącym wodociąg z powrotem CO. Nie należy mylić go z zaworem gazowym ani z zaworem bezpieczeństwa.
4. Otwierać zawór powoli, obserwując manometr, i zamknąć go po osiągnięciu wartości docelowej.
5. Sprawdzić, czy zawór jest szczelnie zamknięty. Jeśli w kolejnych godzinach ciśnienie rośnie bez grzania, zawór przepuszcza wodę z wodociągu.
6. Odpowietrzyć grzejniki, ponownie odczytać ciśnienie i w razie potrzeby uzupełnić wodę.
7. Zapisać datę i odczyt. Jeśli po kilku dniach ciśnienie na zimno znów spada, warto sprawdzić, czy spadek mieści się w normie (sekcja o dopuszczalnym spadku ciśnienia).

Stałe połączenie wodociągu z instalacją CO powinno mieć zawór zwrotny, żeby woda grzewcza nie cofnęła się do sieci (zawory napełniające zwykle mają go wbudowanego).

Odpowietrzanie grzejników a ciśnienie

Powietrze w grzejnikach objawia się zimną górną częścią grzejnika lub zimną częścią znajdującą się po przeciwnej stronie niż podłączenie i termostat (pokrętło) oraz bulgotaniem. Odpowietrza się je kluczykiem przez odpowietrznik na grzejniku, przy wyłączonym grzaniu. Odpowietrznik zamyka się w chwili, gdy zamiast powietrza zaczyna wypływać woda, a każde odpowietrzanie oznacza niewielki ubytek wody i spadek ciśnienia. Dlatego po odpowietrzeniu trzeba sprawdzić manometr i w razie potrzeby uzupełnić wodę.

Jakie jest prawidłowe ciśnienie w układzie otwartym?

W układzie otwartym, stosowanym głównie przy starszych kotłach węglowych i kominkach z płaszczem wodnym, naczynie wzbiorcze montuje się nad najwyższym punktem instalacji i ma ono połączenie z atmosferą. Nadmiar wody z rozgrzanej instalacji trafia do naczynia, dzięki czemu ciśnienie nie rośnie, a gdy wody jest za dużo, odpływa rurą przelewową do kanalizacji.

Ciśnienie na manometrze w układzie otwartym wynika wyłącznie z wysokości słupa wody między manometrem a poziomem wody w naczyniu: 1 m to ok. 0,1 bar. W domu jednorodzinnym z naczyniem na poddaszu lub strychu manometr w kotłowni pokazuje zwykle ok. 0,5-0,9 bar. Wyższego ciśnienia nie da się uzyskać dolewaniem wody, bo jej nadmiar odpłynie przelewem. Jeśli instalacja ma rurę „sygnalizacyjną” wyprowadzoną do kotłowni, wodę dolewa się do momentu, aż zacznie z niej wypływać.

Niepokojące objawy w układzie otwartym to ciśnienie niższe niż zwykle, zimne górne grzejniki i konieczność dolewania wody co kilka dni. Część wody odparowuje z otwartego naczynia, więc sporadyczne uzupełnienia są normalne. Naczynie i doprowadzone do niego rury powinny być zaizolowane, bo na nieogrzewanym strychu mogą zamarznąć.

Naczynie przeponowe: jak działa i jakie ciśnienie wstępne ustawić?

Naczynie przeponowe ma dwie komory oddzielone membraną: gazową (azot lub powietrze) i wodną. Gdy woda w instalacji się nagrzewa, jej nadmiar wpływa do naczynia i spręża gaz, dzięki czemu ciśnienie rośnie tylko nieznacznie. Większość kotłów wiszących ma naczynie wbudowane fabrycznie, ale nie zawsze wystarcza ono dla całej instalacji: im większa pojemność wodna i temperatura pracy, tym większe musi być naczynie.

Ciśnienie wstępne naczynia dobiera się do wysokości instalacji według reguły z sekcji o optymalnym ciśnieniu. W domach jednorodzinnych wynosi ono zwykle 0,75-1,1 bar. Jeśli ciśnienie napełniania instalacji jest wyraźnie niższe od ciśnienia wstępnego albo ciśnienie wstępne jest za niskie, naczynie nie przejmuje przyrostu objętości wody i ciśnienie mocno skacze podczas grzania.

Jak sprawdzić ciśnienie w naczyniu przeponowym?

W kotłach z wbudowanym naczyniem pomiar najczęściej wykonuje serwisant, ale warto wiedzieć, jak powinien wyglądać:

1. Wyłączyć kocioł i odczekać, aż instalacja ostygnie.
2. Odciąć naczynie lub kocioł od instalacji i spuścić wodę, aż manometr pokaże 0 bar. Pomiar na pracującej instalacji albo z wodą w naczyniu daje nieprawidłowy wynik.
3. Zmierzyć ciśnienie na wentylu naczynia (takim jak w oponie) manometrem do kół i w razie potrzeby dopompować gaz do wartości docelowej.
4. Jeśli z wentyla wypływa woda, naczynie jest uszkodzone i wypełnione wodą, więc nadaje się do wymiany.
5. Napełnić instalację do ciśnienia na zimno zgodnego z tabelą i odpowietrzyć grzejniki.

Sprawdzenie ciśnienia wstępnego naczynia jest obowiązkowym punktem każdego okresowego przeglądu kotła gazowego, więc przy corocznym serwisie warto zapytać o wynik pomiaru.

Objawy niesprawnego naczynia: duże skoki ciśnienia podczas grzania, woda upuszczana przez zawór bezpieczeństwa i w efekcie stały spadek ciśnienia po wystygnięciu.

Dlaczego ciśnienie w instalacji CO rośnie?

Niewielki wzrost ciśnienia podczas grzania jest normalny: producent kotłów wskazuje, że wzrost rzędu 0,2-0,3 bar nie jest niebezpieczny, a przy dobrze dobranym naczyniu wzrost zwykle nie przekracza ok. 0,5 bar. Problem pojawia się w dwóch sytuacjach:

• Ciśnienie przy grzaniu rośnie o więcej niż ok. 0,5 bar i zbliża się do 2,5 bar. Najczęściej naczynie przeponowe ma za niskie ciśnienie wstępne, uszkodzoną membranę albo jest za małe. Możliwe też, że instalację napełniono powyżej wartości z tabeli.
• Ciśnienie rośnie samo, gdy kocioł nie grzeje. Oznacza to, że do instalacji CO dostaje się woda z wodociągu, najczęściej przez nieszczelny zawór napełniający albo nieszczelny wymiennik w kotle dwufunkcyjnym. Wymaga to serwisu kotła.

Jak obniżyć za wysokie ciśnienie w instalacji CO?

1. Wyłączyć grzanie i odczekać, aż instalacja ostygnie, bo odczyt na gorąco jest zawyżony.
2. Podstawić naczynie i upuścić wodę przez zawór spustowy przy kotle albo przez odpowietrznik grzejnika, obserwując manometr, do wartości z tabeli.
3. Sprawdzić, czy zawór napełniający jest domknięty.
4. Jeśli ciśnienie znów rośnie, wezwać serwis kotła (naczynie, zawór napełniający, wymiennik).

Nie należy blokować ani zatykać zaworu bezpieczeństwa, nawet jeśli kapie. Kapiący zawór to sygnał, że trzeba usunąć przyczynę.

Zawór bezpieczeństwa, manometr i odpowietrzniki: co sprawdzić?

Zawór bezpieczeństwa. W domowych kotłach gazowych ma zwykle ciśnienie otwarcia 3 bar, ale z powodu tolerancji może zadziałać już przy ok. 2,5 bar. Jeśli kapie przy wysokim ciśnieniu, przyczyną jest naczynie przeponowe lub nadmiar wody. Jeśli kapie przy normalnym ciśnieniu, zawór jest zwykle zanieczyszczony lub zużyty i wymaga wymiany na nowy o takim samym ciśnieniu otwarcia. Wylot zaworu często jest podłączony do kanalizacji przez lejek, więc ubytek wody bywa niewidoczny. Warto zajrzeć do lejka w trakcie grzania.

Manometr. Wskazanie kotła i dodatkowego manometru tarczowego powinny być zbliżone. Duża różnica oznacza usterkę czujnika lub manometru.

Odpowietrzniki automatyczne. Montuje się je na kotle, rozdzielaczu i w najwyższych punktach instalacji. Z czasem potrafią przepuszczać wodę, która odparowuje, zanim pojawi się zaciek. Biały nalot lub rdzawy ślad pod odpowietrznikiem to znak, że trzeba go wymienić.

Jakie są konsekwencje nieprawidłowego ciśnienia w układzie zamkniętym CO?

Za niskie ciśnienie:

• kocioł wyłącza się z błędem i nie grzeje, a w kotle dwufunkcyjnym zwykle nie ma wtedy także ciepłej wody,
• najwyżej położone grzejniki zapowietrzają się i są zimne u góry,
• pompa obiegowa pracuje głośniej i może się zapowietrzyć,
• wymiennik kotła może się miejscowo przegrzewać.

Za wysokie ciśnienie:

• zawór bezpieczeństwa upuszcza wodę, a po wystygnięciu ciśnienie spada poniżej normy,
• dolewana świeża woda wnosi tlen i kamień, co przyspiesza korozję i zużycie wymiennika,
• większe obciążenie uszczelnień, złączek i membrany naczynia przeponowego.

Przegląd instalacji CO przed sezonem grzewczym: co sprawdzić?

Przed sezonem grzewczym, najlepiej pod koniec lata lub na początku jesieni, warto sprawdzić:

1. ciśnienie na zimnej instalacji i porównać je z tabelą,
2. ciśnienie wstępne naczynia przeponowego (w ramach przeglądu kotła),
3. czy zawór bezpieczeństwa nie kapie i czy lejek pod nim jest suchy,
4. czy pod odpowietrznikami, zaworami grzejnikowymi i na złączkach nie ma zacieków ani białego nalotu,
5. czy filtr lub odmulacz na powrocie nie jest zapchany,
6. przez pierwsze 2 tygodnie grzania notować ciśnienie na zimno co kilka dni.

Regularny serwis kotła jest zwykle także warunkiem zachowania gwarancji producenta.

Podsumowanie

W domowej instalacji zamkniętej CO ciśnienie na zimno wynosi zwykle 1,2-1,5 bar, a podczas grzania do ok. 2,0 bar. Dokładną wartość wyznacza wysokość instalacji i ciśnienie wstępne naczynia przeponowego, dlatego w wyższych domach prawidłowe może być ok. 1,6 bar na zimno. Wzrost o kilka dziesiątych bara przy grzaniu jest normalny. Niepokojący jest spadek, który powtarza się na zimnej instalacji i wymaga regularnego dolewania wody: najczęściej oznacza wyciek, niesprawne naczynie lub zawór bezpieczeństwa. W układzie otwartym ciśnienie wynika z wysokości naczynia i zwykle mieści się w granicach 0,5-0,9 bar.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, § 133 ust. 7.
• PN-B-02414:1999, zabezpieczenie instalacji ogrzewań wodnych systemu zamkniętego z naczyniami wzbiorczymi przeponowymi.
• PN-B-02413:1991, zabezpieczenie instalacji ogrzewań wodnych systemu otwartego.
• Instrukcje obsługi kotłów i naczyń przeponowych. Obliczenia własne (ubytek wody a spadek ciśnienia) i doświadczenie z lokalizacji